Кіру 
Облигацияларды орналастырудың егжей-тегжейі туралы басқарма төрағасы Геннадий Ким айтып берді.
— Биржаға шығу үшін біз компанияның ұйымдық құрылымын едәуір өзгерттік, — дейді ол. — Нәтижесінде басқарма мен байқаушы кеңесі бар классикалық қаржы ұйымының құрылымын жасадық. Кеңесте біздің негізгі акционерден бөлек екі тәуелсіз директор бар.
Неліктен сіздер биржаға шығуды шештіңіздер?
— Біздің бизнес-моделіміз тұрақты және оны әрі қарай дамыту қажет. Бұған дейін Қазақстанда ломбардтар мен микроқаржы ұйымдарының биржаға шығуына заң жүзінде шектеу болған. Сондықтан біз өз капиталымыз есебінен және кейде банктік несиелер арқылы жұмыс істеп келдік. Енді заң жүзінде қор нарығына шығу мүмкіндігі берілді, бұл біздің бизнесті дамытуға инвестиция тарту стратегиямызға толық сәйкес келеді.
Біз Fitch агенттігінен жақсы рейтингтер алдық, уәкілетті органда облигациялар шығарылымын тіркедік және KASE биржасында листинг алдық. Яғни, облигациялар техникалық тұрғыдан орналастыруға дайын. Алғашқы сауданы қазанның соңы — қарашаның басында ашамыз деп жоспарлап отырмыз.
Қанша қаражат тартуды және қандай шарттармен жоспарлап отырсыздар?
— Әзірге үш жылдық, жылдық 14% купондық мөлшерлемесі бар 3 млрд теңгелік облигациялар шығаруды жоспарлап отырмыз. Бизнестің және қаржыландыру қажеттіліктерінің өсуіне қарай нарыққа жаңа шығарылымдар ұсынамыз. Алғашқы орналастыруды ұйымдастыруға екі брокер көмектеседі — BCC Invest және «ОРДА Капитал».
Неліктен дәл KASE, ал AIX емес?
— KASE алаңында облигацияларды орналастыру үдерісі жақсы жолға қойылған және түсінікті. Сонымен қатар компанияның бас кеңсесі Алматыда орналасқан. Екі алаңдағы инвесторлар шеңбері шамамен бірдей, сондықтан үлкен айырмашылық көріп тұрған жоқпыз. Дегенмен Астана халықаралық қаржы орталығының алаңы да қызықты — жақында біз AIFC лицензиясын алдық және осы негізде жаңа өнім – онлайн-кепілдік несиелеу жүйесін енгізіп жатырмыз.
Бағалы қағаздар нарығы туралы заңнамада көрсетілгендей, егер қазақстандық эмитент шетелде облигация орналастыруды жоспарласа, ол алдымен Қазақстанда табысты орналастыру тәжірибесіне ие болуы тиіс. Сондықтан келесі жылы Ресей қор нарығына шығамыз. Рубльдік облигациялық бағдарлама бес жылға дейінгі мерзіммен 3 млрд рубльге дейінгі жеке шығарылымдарды қамтиды.
Кейбір пікірлер бойынша, 14% мөлшеріндегі облигация табыстылығы дебюттік шығарылым үшін аса жоғары емес. Облигациялар бойынша мөлшерлемені KASE-де брокерлер ұсынды ма?
— Жоқ, бұл — біздің өз шешіміміз. Компанияның бірқатар маңызды артықшылықтары бар: біріншіден, акционерлер құрылымы ашық әрі түсінікті; екіншіден, қаржылық есептілік бірнеше жыл бойы KPMG аудитімен расталып келеді; үшіншіден, компанияның ірі қарыздық жүктемесі жоқ; төртіншіден, оның қаржылық көрсеткіштері мықты және компания қызмет еткен бүкіл кезең бойы, тіпті пандемия кезінде де, жыл сайынғы пайда өсімі сақталып келеді.
Жақында жүргізілген жалпыұлттық тексеріс барысында компания прокуратуралық тексеруден айыппұлдар мен ескертулерсіз өтті. Реттеуші органдар тарапынан ешқандай елеулі талаптар болған жоқ.
Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігінің деректері бойынша, активтер көлемі бойынша компания ломбард ұйымдары ішінде бесінші орында, ал несиелік портфель көлемі бойынша үшінші орында (нақты есеп бойынша екінші, өйткені бірінші және екінші орынды екі еншілес ұйым иеленген). Шын мәнінде, біздің компания – Қазақстандағы жалғыз ірі әмбебап ломбард, алтын әшекейлер мен автокөліктер кепілімен несие ұсынатын.
Компанияның тәуекел-менеджмент жүйесі сыртқы және ішкі тәуекелдерді бақылап, тұрақты дамуға мүмкіндік береді. Қазіргі таңда біз — Fitch Ratings халықаралық агенттігінің рейтингі бар жалғыз қазақстандық ломбардпыз.
Сіздің облигацияларыңыздың мақсатты аудиториясы кімдер?
— Біз өз серіктес брокерлерімізге және бағалы қағаздар нарығын түсінетін жеке тұлғаларға басымдық береміз — соңғы уақытта олар облигациялық нарыққа белсенді келе бастады. Депозит мөлшерлемелері төмендеп жатыр, ал біздің ұсынысымыз олар үшін тартымдырақ.
«Сейф-Ломбард» — бөлшек компания, біз жеке тұлғаларға несие береміз және облигацияларды да солар үшін шығарамыз.
Тартылған қаражат қандай мақсаттарға жұмсалады?
— Бизнесті кешенді дамытуға. Біздің өніміміз — тұтынушылық микронесиелер. Орташа несие көлемі — 150 мың теңге, алтын әшекейлер кепілімен орташа чек — 100 мың теңге, ал автокөлік кепілімен — шамамен 2 млн теңге. Ай сайын 60–80 мың клиентке қызмет көрсетеміз.
Тартылған капитал негізінен ағымдағы қызметті дамытуға бағытталады.
Автокөлік кепілдігімен несиелеу — салыстырмалы түрде жаңа өнім, ол 2019 жылы іске қосылған және сұраныс тұрақты өсуде. Біз бұл бағытта бизнес-модельді толық сынап, тәуекелдерді бағаладық және оған инвестиция салуға дайынбыз.
Қызмет көрсетілетін аймақтарда тұрақты өсіп келеміз, ал өсімді қолдау үшін қосымша ресурстар қажет.
Биыл Қарағанды мен Ақтөбеде екі жаңа филиал аштық, осылайша олардың жалпы саны онға жетті. Компания елдің барлық аймақтарында әлі жоқ, негізінен оңтүстікте шоғырланған, сондықтан кеңею әлеуеті бар. Стратегия — алдағы бес жылда бизнестің көлемін 6–10 есеге арттыру.
Сіздің бизнес стратегияңыз Қазақстанмен ғана шектеле ме?
— Биыл біз Өзбекстанда еншілес компания аштық. Бұл нарық өте қызықты, әзірге Қазақстандағыдай дамымаған, сондықтан мүмкіндіктер бар. Салыстырып қараңыз: Қазақстанда 594 ломбард жұмыс істейді, ал Өзбекстанда — шамамен 30 ғана.
Соңғы уақытта қаржы нарығы үшін заңнама қатайып жатыр. Бірақ сіздерге, керісінше, реттеушімен жұмыс істеу жеңілдей түскендей?
— Иә, қазір оңайырақ, өйткені нақты ережелер пайда болды және нарықтан күмәнді ойыншылардың кетуі жүріп жатыр. Бұл тек реттеушіге ғана емес, клиенттерге де пайдалы: олар сапалырақ қызмет алады. Бұрын Қазақстанда 2000-нан астам ломбард болған, кейбірінің мәртебесі мен беделі күмәнді еді, ал АРРФР лицензиялау және қатаң тексеру енгізгеннен кейін олардың саны 594-ке дейін азайды. Меніңше, бұл сан әлі де қысқарады.
Иә, кейбір компанияларға реттеушінің қатаң аудиті ұнамайды, бірақ біз бастапқыдан бизнесімізді заңға сай және ашық жүргізіп келеміз. Сондықтан реттеушімен жұмыс істеу біз үшін жаңа нәрсе емес, қалыпты тәжірибе. Сол себепті біз биржаға сенімді түрде шығуға дайынбыз.
