Кіру 
Компания екінші рет қор биржасына шығып, инвесторларға өз облигацияларын ұсынады.
2021 жылы компания алғаш рет бағалы қағаздарын орналастырып, бизнесті дамытуға инвестициялар тартқан еді. 2024 жылдың жазында KASE-де жаңа облигациялар шығаруды жоспарлап отыр, нәтижесінде компания өзінің негізгі қызметін айтарлықтай кеңейтуді көздейді. Осы және басқа да мәселелер туралы «Сейф-Ломбард» ЖШС басқарма төрағасы Геннадий Ким әңгімеледі.
«Сейф-Ломбард» тобының тарихы 2008 жылғы қаржылық дағдарыстан бастау алады. Сол кезде біз реттеушіден жаңа банк — «Мастербанк» ашуға лицензия алып, мен басқарма төрағасының орынбасары қызметін атқарып жүргенмін. Біз жұмысты бастауға шабыт пен ынтамен толы едік. Алайда дағдарыс біздің барлық жоспарымызды бұзды.
Даму банктері инвестицияларға қол жеткізуді тоқтатты, бұрын өтімді және сенімді болған кепілдіктер тез құнсызданды. Банктердің несиелік портфелі нашарлады, долларлық міндеттемелер өсіп, филиалдар жабылып, қызметкерлер қысқарды.
Біз, топ-менеджерлер, банк секторының терең дағдарыстың алдында тұрғанын айқын түсіндік. Осы жағдайда акционер банктік лицензиядан ерікті түрде бас тарту туралы шешім қабылдап, сонымен қатар тапсырма қойды — дағдарысқа төзімді қаржы бизнесін құру. Осылайша «Сейф-Ломбард» дүниеге келді.
Неліктен дәл осы бизнесті таңдадыңыздар? Неліктен ол «тұрақты» деп саналды?
— Ломбард ашу шешімі бірден қабылданған жоқ. Нарықты мұқият зерттеген соң, алтынның дағдарыс кезінде табиғи қорғаныс активі екенін, өтімділігі жоғары, девальвацияға ұшырамайтынын, ал банктер оны кепіл ретінде пайдаланбайтынын және халықтың қолында бар екенін түсіндік. Ал микро және шағын бизнес айналым қаражатына зәру болды. Біз осы олқылықты толтыра алатынымызды ұқтық.
Негізгі сұрақтарға — «қашан» және «не» сату керектігіне жауап тапқан соң, «қайда» деген мәселе қалды. Банктер өңірлердегі қатысуын қысқартып жатқандықтан, біз алдымен сол жерлерде ашылдық. Дамуымыз біртіндеп, сақтықпен жүрді.
Қазіргі таңда компания қандай жетістіктерге жетті? Негізгі көрсеткіштер мен артықшылықтарыңыз қандай?
— Бүгінде бұл — уақыт сынынан өткен дағдарысқа төзімді бизнес-моделі бар қаржы компаниясы. Топтың бас компаниясында 8 өңірлік филиал мен 1 өкілдік бар, Қазақстанның 39 елді мекенінде 130 сату нүктесі жұмыс істейді.
2023 жылы активтер 2022 жылмен салыстырғанда 10%-ға өсіп, 27,2 млрд теңгені құрады. Меншікті капитал 20,5%-ға артып, 19,7 млрд теңгеге жетті. Жалпы табыс 31,9%-ға өсіп, 5,1 млрд теңгеге жетті. Біз Ұлттық Банктің рейтингінде ломбардтар арасында несие портфелі бойынша — 2-орында, активтер көлемі бойынша — 4-орындамыз.
Бәсекелік артықшылықтарымыз:
- халықаралық Fitch рейтинг агенттігінің бағасы;
- Big4 құрамындағы халықаралық аудиттік компаниялармен жыл сайынғы аудит;
- реттеушіге бағынатын лицензияланған қызмет;
- капиталдың 25%+ рентабельдігі;
- төмен қарыздық левередж (0,3, норматив 8 болғанда);
- жарғылық капитал жеткіліктілігі (2,2 млрд тг, норматив 70 млн тг);
- несиелік портфель алтын және автокөліктермен қамтамасыз етілген;
- жоғары білікті команда;
- ашық және сенімді акционер;
- бақылау кеңесі, тәуелсіз директорлар, тәуекел-менеджмент және ішкі аудит енгізілген корпоративтік басқару жүйесі.
Кейде біз жай ғана өз орнымызды таптық дейміз, бірақ бұл — команданың қажырлы еңбегінің және адамдардың сенімінің нәтижесі.
Компанияда 600-ден астам адам еңбек етеді, және бұл командамен мақтануға болады. Бизнес табысы ең алдымен командаға — адамдардың кәсібилігі мен ынтасына байланысты. Көптеген қызметкерлеріміз компанияның алғашқы күнінен бастап осында жұмыс істейді, бұл мен үшін өте құнды.
Бұл бизнеске қалай келдіңіз? Бұрын немен айналыстыңыз?
— Менің мансабым Банк ЦентрКредит банкінде шағын және орта бизнесті несиелеу секторында басталды. Кейін Каспийский банкінде, ресейлік “Желдорбанк” банкінде, содан кейін Еуразиялық даму банкінде жұмыс істедім. 2007 жылы «Мастербанкке» шақырылдым, ал 2016 жылы сатылғанға дейін RBS Kazakhstan банкінде жұмыс істедім.
Маусымда жаңа облигациялар шығаруды жоспарлап отырсыздар. Мақсат қандай?
— Негізгі мақсат — компанияның негізгі қызметін дамыту. Бүгінгі таңда 130 сату нүктесінен тұратын филиалдық желіміз бар. Бұдан бөлек, бірнеше еншілес компаниямыз өз арналары арқылы жұмыс істейді. Бұл топтық желі халыққа қаржылық қолжетімділікті арттыруға мүмкіндік береді.
Сіздің қаржы тобыңыздың құрамына бес еншілес кәсіпорын да кіреді. Солар туралы толығырақ айтып бересіз бе? Олардың топтағы рөлі қандай?
— Еншілес компанияларды құру – біздің бизнес-модельдің табиғи дамуының қисынды жалғасы болды. Олардың пайда болуы біз өскен сайын кездескен мәселелердің шешімі ретінде туындады.
Мысалы, біз Қазақстандағы алтын нарығының көлемі шектеулі екенін түсіндік. Тіпті егер барлық алтын бұйымдары бар қазақстандықтар бізден несие алса да, бизнесімізді ондаған есе арттыру мүмкін болмас еді. Сондықтан біз халықты несиелеуге болатын басқа активтерді талдай бастадық. Солайша жаңа өнім – автокөлік кепілімен несие беру бағыты дүниеге келді. Бұл актив әрбір екінші қазақстандықтың иелігінде бар және өтімді әрі қорғалған кепіл болып табылады.
Одан кейін біз көршілес аймақ — Өзбекстанға назар аудардық. Құпия емес, оңтүстікке қарай барған сайын алтынға деген сұраныс пен айналым жоғарылай түседі. 2021 жылы біз «барлау шабуылын» жасауға шешім қабылдап, Өзбекстанның ломбард нарығына алғашқы болып кіргендердің бірі болдық. Осылайша «Сейф-Ломбард Узбекистан» атты еншілес компания пайда болды.
Ондағы нарық Қазақстандағыдай дамыған емес еді — лицензия алған сәтте бар-жоғы 28 ломбард жұмыс істеді және заңда: «бір компания — бір бөлімше» деп көрсетілген болатын. 2023 жылы заңнама өзгеріп, ломбардтарға филиал ашуға рұқсат берілді. Осы мүмкіндікті пайдаланып, 2023 жылы біз екінші нүктемізді аштық, ол жыл соңына қарай операциялық өзін-өзі ақтау деңгейіне жетті.
Тағы бір еншілес компания — МҚҰ «CashDrive» — 2020–2021 жылдардағы пандемия мен карантин кезінде пайда болды. Біз онлайн несие беру қызметтеріне сұраныстың артқанын байқап, осы бағытты автокөлік кепілімен онлайн несие беру форматы арқылы дамытуға кірістік.
Тағы бір «еншілес» компания — Seif-Car — бізге қарызды өтеу ретінде берілетін кепілдегі автокөліктерге қатысты мәселенің шешімі ретінде дүниеге келді. Бұл — кейін сатып алу құқығымен автокөлікті жалға беру қызметі. Ауқымы шағын, бірақ түсінікті әрі тұрақты, сұранысқа ие бизнес.
МҚҰ «Береке» — Қазақстанда кәсіпкерлікті дамыту мақсатында 1997 жылы БҰҰ қамқорлығымен құрылған бірегей қаржы ұйымдарының бірі. Ол микро және шағын бизнеске несие беру арқылы кәсіпкерлерге қолдау көрсетіп келеді. 25 жыл ішінде 8 000-нан астам микро және шағын бизнес кәсіпкері қаржыландырылды. Біз бұл компанияны 2022 жылы сатып алдық және оны әрі қарай дамытуды, кеңейтуді жоспарлап отырмыз. Компания тарихи тұрғыда және қазір де Enabling Qapital, ResponsAbility, Alterfin, Incofin, Fondation Grameen Credit Agricole сияқты халықаралық инвестициялық қорлармен әріптестік орнатқан.
Болашақтағы дамуды қалай елестетесіз?
— Компанияға қатысты жасаған барлық қадамдарымыз кездейсоқ немесе ретсіз болған жоқ. Мысалы, халықаралық рейтинг пен Big4 аудитін алу, бақылау кеңесін, тәуелсіз директорлар институтын, тәуекел-менеджмент бөлімдерін енгізу — мұның бәрі ойластырылған шешімдер болды.
15 жыл ішінде біз компаниямыздың әрі қарайғы дамуы үшін берік іргетас қаладық және тоқтау ниетіміз жоқ. Біз тәжірибемен және уақытпен дәлелденген дағдарысқа төзімді бизнес-модельдері бар мықты қаржы ұйымын құруды жалғастырып келеміз. Мемлекетке, клиенттерге және қызметкерлерге сенімді әрі ірі серіктес болғымыз келеді.
Геннадий Викторович, компанияның табыс формуласын айта аласыз ба?
— Мұнда ешқандай құпия жоқ. Қиындықтардан мүмкіндік табу керек, жаңаны үйрену және тереңге үңілу қажет. Өз ақылыңды пайдаланып, өзгелердің табыс тәжірибесін зертте, қандай жетістікке жетсең де. Өзгерістерге ашық бол. Күрес: құласаң — тұр, әрқашан келесі қадамды жаса. Қанша қадам? Қажетті мөлшерде. Басқаларға өздеріне қарағанда көбірек сен — олар шын мәнінде мықты, тек әлі оны білмейді.
Айтылғандардың бәрі, шындығында, туындының формуласы іспетті.
Демек, функциясы да бар ма?
— Даналық кітаптар бізге былай дейді: сүй, қалғаны өзінен өзі келеді. Бірақ махаббат — етістік, ол төзімді. Біз осы қағидамен өмір сүреміз.
